Op zoek naar informatie over een psychische klacht of aandoening?

Klik hier voor een A-Z overzicht van enkele belangrijke psychische klachten »

Tijd om normaal te doen over psychische problemen

Wat zijn de risicofactoren?

Een verslaving wordt in de hand gewerkt door drie zaken: je aanleg, je persoonlijkheid, het milieu en de aard van het middel zelf. 

Zoals bij elke psychische aandoening, is het altijd moeilijk om een rechtstreekse oorzaak aan te duiden. Er zijn wel een aantal risicofactoren en die kunnen gecombineerd voorkomen.

Je persoonlijkheid leert iets over de manier waarop je met problemen omgaat: zoek je snelle oplossingen, vermijd je liever de valkuilen van het leven, ben je eerder impulsief? 

Aanleg mag je nooit los zien van de omgeving waarin je opgroeit. Heeft in je familie iemand een alcoholverslaving, dan is de kans dat jij ook te maken krijgt met een alcoholverslaving vier keer zo groot dan bij iemand waar geen alcoholisme in de familie zit. De oorzaak is dan een combinatie van aanleg, erfelijke factoren en omgevingsfactoren.

Met het milieu verwijzen we naar hoe gemakkelijk een middel beschikbaar is en hoe er in de samenleving mee wordt omgegaan. Sigaretten zijn bijvoorbeeld overal beschikbaar, ze kosten relatief weinig en in een aantal groepen is het stoer om een sigaret te roken. Vroeger werd er zelfs reclame gemaakt voor sigaretten, nu mag dat niet meer.

Het middel speelt ook een rol. Cocaïne is bijvoorbeeld nauwelijks lichamelijk verslavend, net als marihuana, dat wel sterk psychisch verslavend kan zijn. Nicotine daarentegen is zo verslavend dat bijna iedereen die ooit een aantal sigaretten rookt eraan verslaafd geraakt.

Wat kun je zelf doen?

Een eerste stap is je alcohol- of druggebruik in vraag te durven stellen. Dan merk je misschien dat er inderdaad een probleem is. Aan jezelf durven toegeven dat er een probleem is, is een belangrijke stap naar verandering.

Waar het meestal foutloopt, is dat anderen een soort publieke schuldbekentenis verwachten als teken van je motivatie en dat deze bekentenis meteen ook een engagement naar verandering inhoudt. 

Zodra je beslist hebt om je verslaving aan te pakken en je gedrag te veranderen is het belangrijk je te laten helpen. Het is bijzonder moeilijk om in je eentje van een verslaving af te geraken. Je huisarts kan je helpen zoeken naar de beste manier om je verslaving aan te pakken.

Een getuigenis van een ex-gokker

Tom, student rechten en ex-gokker, getuigt over zijn verslaving die steeds meer jonge slachtoffers maakt. Lees hier meer.

Hoe wordt het behandeld?

Het doel van een verslavingsbehandeling is dat jij terug de controle krijgt over wat je doet, en dat een bepaald verslavend middel jou niet langer in zijn greep houdt. Soms is stoppen de beste manier om dat doel te bereiken.

Begeleiding

Afkicken, ook van sigaretten, gebeurt het beste onder begeleiding. Die bestaat erin je te steunen tijdens de moeilijke dagen van het lichamelijk afkicken en te leren omgaan met het verlangen om het middel te gebruiken. Groepen waarin mensen elkaar steunen bij het afkicken en bij het volhouden, zoals de AA-groepen (Anonieme Alcoholisten), blijken de beste resultaten op te leveren. 

In een aantal gevallen kunnen medicijnen ingezet worden om het stoppen minder zwaar te maken. Deze medicijnen zorgen er bijvoorbeeld voor dat de afkickverschijnselen minder zwaar zijn. Andere middelen, zoals Antabuse bij alcoholverslaving, kunnen je helpen om terugval te voorkomen. De ervaring van de ellendige effecten van Antabuse, als je toch drinkt, kun je inzetten om niet meer te drinken. 

Tijdens de afkickperiode werkt men soms ook met gecontroleerd gebruik. De duur van de verslaving, het aantal pogingen die men reeds ondernomen heeft om af te kicken, de omkadering en de steun die men krijgt, bepalen de slaagkansen van gecontroleerd gebruik. 

Een andere manier is om vervangende middelen te gebruiken die weliswaar hetzelfde psychische effect hebben als het middel in kwestie, maar minder schadelijke gevolgen. Voorbeelden zijn het toedienen van methadon aan heroïneverslaafden en het gebruik van nicotinepleisters of -tabletten, die je wel nog in nicotine voorzien, maar zonder de andere schadelijke gevolgen. 

Motivatie

Welke behandeling je ook volgt, ze werkt alleen maar als men echt gemotiveerd is om te stoppen. Motivatie is echter geen vaststaand gegeven en zal dus de ene keer sterker zijn dan de andere keer. Belangrijk is wel dat je je motivatie kan aansterken. Wil je hierover meer weten, volg deze link.

Bij veel verslavingen bestaat de kans dat je na een tijdje opnieuw hervalt. Het is dus belangrijk dat je ook met herval en mislukking leert omgaan en dat je die normale fases in het afkickproces niet ziet als een gebrek aan wilskracht of een teken van zwakte.

Een eerste stap is te weten bij jezelf dat er iets verkeerd loopt. Een betrouwbare zelftest vind je via deze link

Wat is het?

Verslavende middelen zijn middelen die de werking van bepaalde stoffen in onze hersenen imiteren, maar dan in een veel sterkere vorm. Ze zorgen ervoor dat we ons lekker voelen, dat we ontspannen zijn, dat we genot ervaren of opwinding… 

Sommige mensen gebruiken deze middelen zonder verslaafd te geraken. Anderen kunnen dat niet. Dat heeft te maken met aanleg en met het soort middel. Ongeveer 25 procent van de mensen die alcohol gebruiken, geraakt eraan verslaafd, tegenover 95 procent van de mensen die nicotine gebruiken. Nicotine is de meest verslavende drug die er bestaat, veel meer dan bijvoorbeeld heroïne. 

Willen maar niet kunnen

Bij mensen die verslaafd zijn aan een bepaald middel staat hun hele leven in het teken van deze verslaving. Ze zijn ernaar op zoek, verlangen ernaar, gebruiken het en voelen zich daar schuldig over. Typisch voor een verslaving is dat je het gebruik van het middel niet meer in de hand hebt. Je wil wel stoppen maar je kan niet. 

Lichamelijk en geestelijk

Een verslaving kan een lichamelijk en een psychisch aspect hebben. Met een lichamelijke verslaving bedoelen we dat onze hersenen zich aanpassen aan het gebruik van het middel, waardoor je er altijd meer van nodig hebt om hetzelfde effect te krijgen. Dit mechanisme is eigenlijk een soort beschermingsmechanisme van de hersenen. Het maakt dat bijvoorbeeld een alcoholist hoeveelheden drank kan verzetten die voor iemand die weinig of nooit drinkt dodelijk zouden kunnen zijn. Stop je met het gebruik van het middel, dan krijg je soms onaangename afkickverschijnselen. Daarom is stoppen vaak zo moeilijk. Maar niet elk middel is lichamelijk (even) verslavend. 

De psychische verslaving betekent dat je enorm hunkert naar het effect dat het middel bij je veroorzaakt. Je hebt geleerd dat een glas wijn, een sigaret of een shot heroïne je deugd kan doen, waardoor de verleiding bijzonder groot blijft, zelfs al ben je lichamelijk van de drug in kwestie afgekickt. 

Schade

Niet alleen wie verslaafd geraakt, lijdt lichamelijke of psychische schade. Ook voor partners, kinderen en vrienden zijn er grote sociale gevolgen. De lichamelijke schade ten gevolge van het middelenmisbruik verschilt naargelang het middel, denk maar aan longkanker bij sigaretten en levercirrose bij alcohol. 

De psychische schade als gevolg van middelenmisbruik beslaat ongeveer alle mogelijke psychische aandoeningen die een mens kan hebben: stemmingsstoornissen, angststoornissen, seksuele stoornissen, slaapstoornissen, psychotische stoornissen, delirium, dementie en geheugenstoornissen. Ook hier verschilt de schade van middel tot middel. 

Alcohol en kalmeermiddelen kunnen bijvoorbeeld elk van deze stoornissen veroorzaken terwijl cafeïne vooral leidt tot angststoornissen en slaapstoornissen. Bovendien kunnen mensen met een verslaving in financiële problemen geraken, omdat ze veel geld nodig hebben voor hun verslaving. 

Een verslaving kan ook in de hand gewerkt worden door een onderliggende psychische stoornis.

Een Duits youtube-filmpje, ondertussen 10 miljoen keer bekeken, illustreert simpel waarover het gaat...

Leeswijzer

  • Drugs en alcohol. Gebruik, misbruik en verslaving. – R. Kerssemakers; e.a. – ISBN 9789031350599
  • Handboek forensische verslavingszorg. – E. Blaauw; e.a. –
    ISBN 9789031388509
  • Door de glazen deur: autobiografie. – A. Schilder – ISBN 9789025961503
  • Zucht. Over verslavingen van speen tot spuit. – B. Bakker; e.a. –
    ISBN 9789049960360

Kinderen en jongeren:

  • Roes. Dramaserie over ervaringen van jongeren onder invloed van drank en drugs (DVD). – IDTV; e.a.

Deze boeken en DVD zijn hier te ontlenen.