Op zoek naar informatie over een psychische klacht of aandoening?

Klik hier voor een A-Z overzicht van enkele belangrijke psychische klachten »

Tijd om normaal te doen over psychische problemen

Wat zijn de risicofactoren?

Het is moeilijk in te schatten of iemand daadwerkelijk een einde aan zijn leven zal maken. Wel zijn er een aantal factoren die het risico op zelfdoding kunnen vergroten: 

  • Psychische problemen zoals depressie, schizofrenie, persoonlijkheidsstoornissen of een alcohol- of drugsverslaving zijn de belangrijkste risicofactor. 
  • Traumatische of schokkende ervaringen zoals de dood van een dierbare, seksueel misbruik, lichamelijke of emotionele mishandeling, dreigende pijnlijke onthullingen en een abrupt verlies van vrijheid of sociale status kunnen aanleiding geven tot suïcide of suïcidegedachten. Dat komt ook voor wanneer de traumatische ervaring al een tijd achter de rug is. 
  • Mensen die een suïcide in hun omgeving hebben meegemaakt, lopen een hoger risico. Suïcide komt in bepaalde families en bepaalde regio’s meer voor. 
  • Ook de persoonlijkheid speelt een rol bij suïcide. Mensen die impulsief of agressief op problemen reageren, erg onzeker zijn over zichzelf, moeilijk problemen kunnen oplossen, erg streng zijn voor zichzelf, zwart-wit denken, gemakkelijk teleurgesteld raken of snel wanhopig zijn lopen een groter risico.
  • Ook sociale factoren spelen een rol. Een moeilijke sociale of economische situatie en eenzaamheid verhogen het risico op zelfdoding.

Wat kun je zelf doen?

Heb je het gevoel dat je leven uitzichtloos is geworden of heb je zoveel pijn of verdriet dat je bang bent dat je een einde aan je leven zal maken, blijf dan niet met deze gevoelens zitten. Praat erover met iemand die je in vertrouwen kan nemen. De Centra voor Geestelijke Gezondheid (CGG) engageren er zich toe om voorrang te geven aan mensen met een suïcidemelding.

Geef je de voorkeur aan een gesprek met iemand die je niet persoonlijk kent, neem dan contact op met De Zelfmoordlijn, www.zelfmoord1813.be of Tele-Onthaal. Je kan hier terecht voor een telefonisch contact, maar er is ook een chatlijn. 

Praten

Maakt iemand uit je omgeving een erg moeilijke periode door en ben je bang dat hij een einde aan zijn leven zal maken, bespreek dat dan met deze persoon, hoe moeilijk het ook is. Op www.zelfmoord1813.be kan je ook tips vinden om dit gesprek aan te gaan.

Veel mensen denken dat ze door het onderwerp suïcide aan te snijden de persoon in kwestie op slechte ideeën kunnen brengen. Dat is onterecht. Het is juist erg belangrijk dat mensen die met zelfdodingsgedachten zitten, de kans krijgen om erover te praten, omdat zij deze gedachten doorgaans voor hun naaste omgeving zullen proberen te verbergen. 

  • Vraag de persoon rechtstreeks of hij wel eens over zelfdoding nadenkt. Vaak kan dit voor hem of haar een opluchting betekenen.
  • Neem de suïcidegedachten altijd ernstig. Spreek geen oordeel uit maar luister en toon begrip.
  • Probeer de problemen van de persoon in kwestie niet op te lossen en geef geen adviezen, hoe goed bedoeld ook. Iemand die zo wanhopig is, kan daar niets mee.
  • Je mag gerust vertellen wat de suïcidegedachten van je vriend(in) of familielid met je doen. Je mag gerust zeggen dat je niet weet wat te zeggen of te doen. Laat tegelijk ook blijken dat je de persoon in kwestie wil blijven steunen.
  • Stel voor om samen professionele hulp te zoeken. Voorkom dat je zelf de rol van hulpverlener krijgt.

Hoe wordt het behandeld?

Heb je het gevoel dat je leven uitzichtloos is geworden of heb je zoveel pijn of verdriet dat je bang bent dat je een einde aan je leven zal maken, blijf dan niet met deze gevoelens zitten.

Praat erover met iemand die je in vertrouwen kan nemen. De Centra voor Geestelijke Gezondheid (CGG) engageren er zich toe om voorrang te geven aan mensen met een suïcidemelding.

Geef je de voorkeur aan een anoniem gesprek, neem dan contact op met De Zelfmoordlijn of Tele-Onhaal. Je kan hier terecht voor een telefonisch contact, en er is ook een chatlijn.

Zelfmoord1813 lanceerde een app voor jongeren die een zelfmoordpoging ondernomen hebben en nog te vaak de weg naar de hulpverlening niet vinden. "On Track Again" wil hen op de betere weg helpen.

Praten helpt! De Zelfmoordlijn bijvoorbeeld vermijdt 35 procent van zelfdodingen bij haar oproepers. Lees meer.

Dat luisteren helpt en praten levensreddend kan zijn, toont de Nederlandse documentaire "Strohalm" over de werking van hulplijn 113Online (zeg maar de Nederlandse Zelfmoord1813). Je kan deze documentaire bekijken via deze link.

Wat is het?

Elke dag maken gemiddeld drie mensen in ons land een einde aan hun leven. Vrouwen ondernemen vaker suïcidepogingen dan mannen, maar twee keer meer mannen dan vrouwen beëindigen hun leven ook daadwerkelijk. Ongeveer 30 procent van de mannen en 35 procent van de vrouwen zegt ooit in zijn leven een suïcidewens gehad te hebben. Jongeren en mannen tussen 35 en 49 en van boven de 80 zijn een extra kwetsbare groep. 

Uitzichtloos

Het komt maar zelden voor dat mensen echt verlangen om dood te zijn. Vaker zoeken ze een manier om een einde te maken aan een situatie die zeer pijnlijk is of uitzichtloos lijkt. Ze lijken voor die moeilijke situatie geen andere uitweg meer te zien dan een einde te maken aan hun leven. Bij depressieve mensen is zelfdoding een manier om de hevige emotionele pijn waaraan geen einde lijkt te komen, te stoppen. 

De kans op suïcide is groter bij mensen die net met antidepressiva zijn begonnen. Het duurt doorgaans enkele weken voor deze medicijnen tot een betere stemming leiden. In deze periode is het dus raadzaam om extra alert te zijn.

Geen aanstellerij

Mensen die denken aan zelfdoding of een suïcidepoging ondernemen, moeten altijd serieus genomen worden. Een suïcidepoging is geen aanstellerij, ze wijst op een intens psychisch lijden. Dat kan te maken hebben met psychische aandoeningen, schokkende en pijnlijke gebeurtenissen, grote tegenslagen of teleurstellingen. Ook het verlies van een dierbaar persoon, schaamte, eenzaamheid en isolement en een gevoel van uitzichtloosheid, kunnen de uitlokkende factor zijn voor suïcide. Soms is de reden tot wanhoop voor de buitenwereld moeilijk te begrijpen.

Zelfdoding is nooit het gevolg van één factor, maar wel een complex samenspel van factoren. We gaan ervan uit dat zelfdoding verklaard kan worden door het samengaan van risicofactoren (bv. psychische   problemen,…), drempelverlagende factoren (beschikbaarheid middelen) en uitlokkende factoren (bv. een verlieservaring), in combinatie met het ontbreken van voldoende beschermende factoren (sociale steun,…).

Mensen gaan zelden impulsief over tot zelfdoding. Meestal lopen ze al maanden of jaren met suïcidegedachten rond. Een bepaalde gebeurtenis kan er dan de oorzaak van zijn dat de laatste weerstand gebroken is.

Schokkend

Een zelfdoding in je omgeving meemaken is erg schokkend en moeilijk om mee om te gaan. Veel mensen verwijten zichzelf dat ze de signalen niet tijdig hebben gezien of niet op de juiste manier hebben gereageerd om de suïcide te voorkomen. Jammer genoeg zijn gedachten aan zelfdoding erg taboe, waardoor mensen ze zelden zelf ter sprake brengen.

Feitelijk is het zo dat 75 procent op voorhand kenbaar heeft gemaakt aan zelfdoding te denken, door verbale of non-verbale signalen. Alleen worden die signalen vaak pas achteraf duidelijk. Bovendien verwijzen de signalen die gegeven worden niet altijd specifiek naar zelfdoding.

Leeswijzer

  • Stille verhalen. Over verborgen verlies en verlangen. - E. Jansen -
    ISBN 9789085750437
  • Piekeren over zelfdoding. Een stapsgewijze methode om minder last te hebben van gedachten over zelfdoding. Hulpboek. - A. Kerkhof; e.a. -
    ISBN 9789461056931
  • De last van het leven. Zelfmoord in België en Nederland. - B. Demyttenaere - ISBN 9789461310811
  • De moeilijkheidsgraad van goed. - C. Bee - ISBN 9789055948390
  • Omgaan met zelfbeschadiging en suïcidaal gedrag. - S. Klerk; e.a. -
    ISBN 9789031383344

Voor kinderen en jongeren:

  • De visjes van océane. - N. Slosse - ISBN 978903173418
  • Om alles wat er niet meer is. Jongeren over achterblijven na zelfdoding -
    R. Fiddelaers-Jaspers; e.a. - ISBN 9789078434108
  • Weg van mij. Werkboek voor kinderen die achterblijven na zelfdoding. -
    R. Fiddelaers-Jaspers; e.a. - ISBN 9789025956752

Deze boeken zijn hier te ontlenen

 

Kijkwijzer:

"Moeders springen niet van flats"... In 2002 sprong de moeder van documentairemaakster Elena Lindemans van een Heerenveens flatgebouw naar beneden. Twaalf jaar later spreekt dochter Lindemans, in het autobiografische ‘Moeders springen niet van flats’, met verschillende mensen die met haar moeders suïcide te maken hadden. Zo gaat ze op bezoek bij artsen en hulpverleners die destijds euthanasie weigerden, reconstrueert ze met haar familie de laatste dag en bezoekt ze flatbewoners die op de dag van de sprong thuis waren. Een aangrijpend stuk televisie dat hier valt te herbekijken...